TİREBOLU ANADOLU LİSESİ
ANASAYFA
PDF NOTLAR
DERS NOTLARI-2 (GENEL)
YGS-LYS KONU ANLATIMI
BİLİMSEL ÇALIŞMA
BİYOLOJİ ALANLARI
BESİNLER
CANLILIK VE HÜCRE
YÖNETİCİ MOLEKÜLLER
SINIFLANDIRMA
EKOLOJİ
DAVRANIŞ-EVRİM
ÜREME-GELİŞME
DOKULAR
SİNİR SİSTEMİ
SİNİR SİSTEMİ (EK BİLGİLER)
ENDOKRİN SİSTEM
DESTEK-HAREKET
SİNDİRİM SİSTEMİ
TAŞIMA-DOLAŞIM
SOLUNUM SİSTEMİ
BOŞALTIM SİSTEMİ
SOLUNUM
FOTOSENTEZ
KALITIM
ALTERNATİF NOTLAR-1
ALTERNATİF NOTLAR-2
ALTERNATİF NOTLAR-3
ALTERNATİF NOTLAR-4
YGS-LYS DİĞER DERSLER
TRAFİK VE İLKYARDIM
SAĞLIK BİLGİSİ
SAĞLIKLI YAŞAM
REHBERLİK SERVİSİ
SINAVLARA HAZIRLIK
İLERİ BİYOLOJİ
CAMPBELL BİYOLOJİ -1
CEVAPLI TEST SORULARI
TEST-1(BİLİM)
TEST-2(BİLİM)
TEST-3(BİLİM)
TEST-1(BESİNLER)
TEST-2(BESİNLER)
TEST-1(HÜCRE)
TEST-2(HÜCRE)
TEST-3(HÜCRE)
TEST-4(HÜCRE)
TEST-5(HÜCRE)
TEST-1(HÜCREBÖLÜNMELERİ)
TEST-2(HÜCREBÖLÜNMELERİ)
TEST-3(HÜCREBÖLÜNMELERİ)
TEST-1(SINIFLANDIRMA)
TEST-2(SINIFLANDIRMA)
TEST-3(SINIFLANDIRMA)
TEST-4(SINIFLANDIRMA)
TEST-1(EKOLOJİ)
TEST-2(EKOLOJİ)
TEST-3(EKOLOJİ)
TEST-1(DAVRANIŞEVRİM)
TEST-2(DAVRANIŞEVRİM)
TEST-1(ÜREMEGELİŞME)
TEST-2 (ÜREME-GELİŞME)
TEST-1(DOKULAR)
TEST-2(DOKULAR)
TEST-1(SİNİRSİSTEMİ)
TEST-2 (SİNİR SİSTEMİ)
TEST-1(DUYU ORGANLARI)
TEST-1(ENDOKRİNSİSTEM)
TEST-2(ENDOKRİN SİSTEM)
TEST-1(DESTEKHAREKET)
TEST-2(DESTEKHAREKET)
TEST-1(SİNDİRİMSİSTEMİ)
TEST-2 (SİNDİRİM SİSTEMİ)
TEST-1(TAŞIMADOLAŞIM)
TEST-2(TAŞIMADOLAŞIM)
TEST-3(TAŞIMADOLAŞIM)
TEST-4(TAŞIMADOLAŞIM)
TEST-5(TAŞIMADOLAŞIM)
TEST-1(SOLUNUMSİSTEMİ)
TEST-1(BOŞALTIMSİSTEMİ)
TEST-2(BOŞALTIMSİSTEMİ)
TEST-1(SOLUNUM)
TEST-2 (SOLUNUM)
TEST-3 (SOLUNUM)
TEST-1(FOTOSENTEZ)
TEST-2(FOTOSENTEZ)
TEST-3(FOTOSENTEZ)
TEST-1(NÜKLEİKASİTLER)
TEST-2(NÜKLEİKASİTLER)
TEST-3(NÜKLEİKASİTLER)
TEST-1(KALITIM)
TEST-2 (KALITIM)
TEST-3 (KALITIM)
TEST-4 (KALITIM)
TEST-5 (KALITIM)
YGS BİYOLOJİ DENEMELERİ
LYS BİYOLOJİ DENEME-1
LYS BİYOLOJİ DENEME-2
LYS BİYOLOJİ DENEME-3
LYS BİYOLOJİ DENEME-4
LYS BİYOLOJİ DENEME-5
LYS BİYOLOJİ DENEME-6
LYS BİYOLOJİ DENEME-7
LYS BİYOLOJİ DENEME-8
YGS-LYS TEST
BİYOTEST
ÇIKMIŞ SINAV SORULARI
YAPRAK TESTLER
BLİMSEL ÇALIŞMA
BESİNLER YAPRAK TEST
EKOLOJİ YAPRAK TEST
BOŞALTIM SİSTEMİ TEST
BİYOLOJİ DENEME
DERS VİDEOLARI
DERS VİDEO(BİYOLOJİ)
DERS VİDEO (SBS)
DERS VİDEO (YGS-LYS)
DERS VİDEO(AÖF)
DERS VİDEO(KPSS)
ÇALIŞMA SORULARI
DERSE HAZIRLIK
BİLİM (TEST)
SİNİR SİSTEMİ(TEST)
DESTEK-HAREKET(TEST)
SİNDİRİM SİSTEMLERİ
HORMONAL SİSTEM(TEST)
BOŞALTIM SİSTEMLERİ(TEST)
SOLUNUM SİSTEMLERİ
TAŞIMA-DOLAŞIM SİSTEMİ
ÜREME-GELİŞME (TEST)
KALITIM (TEST)
BİYOLOJİ TESTLERİ-1
YAZILIYA HAZIRLIK
HAZIRLIK-1(9.SINIF)
HAZIRLIK-2 (9.SINIF)
HAZIRLIK-3 (9.SINIF)
HAZIRLIK-4 (9.SINIF)
HAZIRLIK-5 (9.SINIF)
HAZIRLIK-1(10.SINIF)
HAZIRLIK-2 (10.SINIF)
HAZIRLIK-1 (11.SINIF)
HAZIRLIK-1(12.SINIF)
SAĞLIK BİLGİSİ DERSİ
BİYOLOJİ ARŞİVİMİZ
BİYOGRAFİ-1
BİYOGRAFİ-2
BİYOLOJİ ATLASI
BİYOLOJİ LABORATUVARI
BİYOLOJİ LİNKLERİ
BİYOMAKALE
BİYOLOJİ SİTELERİ
BİYOLOJİ ZÜMRESİ-PLAN
BİYOLOJİ ZÜMRESİ
BİYOVİDEO
ZTV BİYOLOJİ
BİLGİ BANKASI
BİLİYOR MUSUNUZ?
İLGİNÇ BİLGİLER
MERAK ETTİKLERİMİZ
NEDEN
PROJE ÖRNEKLERİ
SAĞLIK-VİDEO
SESLİ ÖĞREN
SORULAR-CEVAPLAR
BİYOANİMASYON-MİKROSKOP
ANİMASYONLAR-1
ANİMASYONLAR-2
MİKROSKOP GÖRÜNTÜLERİ
SLAYT ARŞİVİ
BİYOLOJİ SLAYTLARI
BİYOLOJİ SLAYTLARI-1
BİYOLOJİ SLAYTLARI-2
BİYOLOJİ SLAYTLARI-3
BİYOLOJİ SLAYTLARI-4
BİYOLOJİ SLAYTLARI-5
BİYOLOJİ SLAYTLARI-6
BİYOLOJİ SLAYTLARI-7
BİYOLOJİ SLAYTLARI-8
BİYOLOJİ SLAYTLARI-9
BİYOLOJİ SLAYTLARI-10
BİYOLOJİ SLAYTLARI-11
BİYOLOJİ SLAYTLARI-12
SLAYT ARŞİVİ (TIP)
SLAYT ARŞİVİ (GENEL)
BESİNLER (SUNU ARŞİVİ)
SLAYT ARŞİVİ (KARIŞIK)
SLAYT ARŞİVİ(GEZİ)
BELGESEL KUŞAĞI
BELGESEL ARŞİVİ
BELGESEL ARŞİVİ-1
BELGESEL ARŞİVİ-2
BELGESEL GÜNLÜĞÜ
BELGESELTUBE-1
BELGESELTUBE-2
FACEBOOK BELGESELLERİ-1
KARIŞIK BELGESELLER-1
KARIŞIK BELGESELLER-2
BİLİM ARŞİVİMİZ
AĞAÇLAR
BİLİM-HABER ARŞİVİ
BİYOARŞİV
BİYOKİMYA ARŞİVİ
BOTANİK ARŞİVİ
BİYOTEKNOLOJİ ARŞİVİ
DERGİ ARŞİVİ
DÖKÜMAN ARŞİVİ
E-BİYOLOJİ ARŞİVİ
EKOLOJİ ARŞİVİ
EKOLOJİ MAGAZİN ARŞİVİ
BİYOFORUM
FOTOALBÜM-1
FOTOĞRAF ARŞİVİ
GONCA ARŞİVİ
GENETİK ARŞİVİ
HABER ARŞİVİ
HASTALIKLAR ARŞİVİ
HİDROBİYOLOJİ ARŞİVİ
KÜRESEL ISINMA ARŞİVİ
MERCEK ARŞİVİ
MİKROBİYOLOJİ ARŞİVİ
NATİONALGEOGRAPHİCARŞİVİ
NÖROLOJİ ARŞİVİ
OLİMPİYAT ARŞİVİ
ÖDEV ARŞİVİ
ÖDEV-TEZ ARŞİVİ
POPÜLER BİLGİ ARŞİVİ
REHBERLİK ARŞİVİ
SAĞLIK ARŞİVİ
SIZINTI ARŞİVİ
SUNU ARŞİVİ(PPT)
SUNU ARŞİVİ (PDF)
ŞİFALI BİTKİLER
TIP ARŞİVİ
ZOOLOJİ ARŞİVİ
BİLİŞİM ARŞİVİ
BİLİŞİM ARŞİVİ-1
BİLİŞİM ARŞİVİ-2
BİYOLOJİ YAZILARI
BİYOLOJİ YAZILARI-1
GENEL KÜLTÜR ARŞİVİMİZ
10 HARİKA
ANİMASYONLAR
AÖF
BAHÇIVAN
BEĞENİLEN SAYFALAR
COĞRAFYA
ÇİZGİ DİZİLER
DİVAN EDEBİYATI
EDEBİ BİLGİLER ARŞİVİ
EDEBİYAT
E-OKUL MEBBİS ARŞİVİ
FELSEFE ARŞİVİ
FELSEFE KULÜBÜ
FOBİLERİMİZ
GENEL KÜLTÜR
HEREDOT CEVDET
HİKAYE ARŞİVİ
İLKYARDIM ARŞİVİ
İNGİLİZCE
İZM-LOJİ
KİŞİSEL GELİŞİM VİDEOLARI
KİTAP ARŞİVİ
KİTAP
KÖŞE YAZARLARI
KÜLTÜR VİDEO ARŞİVİ
MERAKLISINA
MEVZUAT ARŞİVİ
NECİP FAZIL KISAKÜREK
ÖĞRETMEN
PROTOKOL
PSİKOLOJİ
REHBERLİK
RENKLERİN DÜNYASI
SERTİFİKA
SÖZLÜK
SÖZLÜK (OSMANLICA)
ŞİİR DİNLETİLERİ
TEMİZ HAVA SAHASI
ÜLKE-BAŞKENT
VİKİPEDİ
YARIŞMA
YEMEKLERİMİZ
DİNİ BİLGİLER ARŞİVİ
40 HADİS
AYET-HADİS DERYASI
AYETLER
BEDDUA
DİNİ BİLGİLER ARŞİVİ-1
DİNİ BİLGİLER ARŞİVİ-2
DİNİ BİLGİLER ARŞİVİ-3
DUA
DUALAR
EVLİYALAR
HADİS SOHBETLERİ
İBRET
İSLAM
İTAAT
KUR'AN-I KERİM ZİYAFETİ
KUTSAL EMANETLER
MP3 DOSYALAR
NAMAZ
PEYGAMBERİMİZ (S.A.V)
SEVAPLAR VE GÜNAHLAR
SUALLER-CEVAPLAR
SÜLEYMANİYE DERSLERİ
TASAVVUF
TECVİT DERSLERİ
TEFSİR DERSLERİ
TARİH ARŞİVİ
İLBER ORTAYLI İLE TARİH
MİNYATÜRLER
PORTRELER
SARAYLAR
TARİHTE İLKLER
TARİH GÜNLÜĞÜ-1
TARİH ÖĞRENİYORUM
TARİH (SLAYT)
TARİH VİDEO ARŞİV
MÜZİK ARŞİVİ
ARAPÇA MÜZİK DİNLE
DURSUN ALİ ERZİNCANLI
EDİP AKBAYRAM
ENSTRÜMANTAL MÜZİK
İLAHİLER
KLASİK MÜZİK
MP3 DİNLE
MUSTAFA DEMİRCİ
MÜZİK ARŞİVİM
OZANLARIMIZ
ŞARKI SÖZLERİ
ŞARKI VİDEOLARI
TÜRKÇE KLİP
TÜRKÇE POP
TÜRK SANAT MÜZİĞİ
TÜRKÜLERİMİZ
SİNEMA SALONLARIMIZ
VİZYONDAKİ FİLMLER
SİNEMA İZLE(YENİFİLMLER1)
SİNEMA İZLE (YENİFİLMLER2)
SİNEMA SALONU-1
SİNEMA SALONU-2
SİNEMA SALONU-3
SİNEMA SALONU-4
SİNEMA-TÜRKÇE DUBLAJ
SİNEMA-FİLMİNİ İZLE
SİNEMA-FİLMFULLİZLE
SİNEMA-EZGİ FİLM
SİNEMADA FİLM İZLE
SİNEMA-EN SON FİLM
SİNEMA-FİLMDEYİZ
SİNEMA SİTELERİ
KENDİMİZİ SINAYALIM
SORULARLA COĞRAFYA
SORULARLA DİN KÜLTÜRÜ
SORULARLA EDEBİYAT
SORULARLA EKONOMİ
SORULARLA FEN BİLGİSİ
SORULARLA GENEL KÜLTÜR-1
SORULARLA GENEL KÜLTÜR-2
SORULARLA GÜNCEL BİLGİ
SORULARLA KELİME BİLGİSİ
SORULARLA KÜLTÜR
SORULARLA MÜZİK
SORULARLA POLİTİKA
SORULARLA SAĞLIK
SORULARLA SİNEMA
SORULARLA SPOR
SORULARLA TARİH
SORULARLA TARİH-2
SORULARLA KPSS-1
SORULARLA KPSS-2
SORU-TEST-1
SORU- TEST (GENEL KÜLTÜR)
PROTOKOL SONAVI HAZIRLIK
UZMAN TV ARŞİVİMİZ
UZMAN TV-BEBEK SAĞLIĞI
UZMAN TV-ÇOCUK SAĞLIĞI
UZMAN TV-DOĞUM SONRASI
UZMAN TV-EBEVEYN REHBERİ
UZMAN TV-HAMİLELİK
UZMAN TV-OTOMOTİV
UZMAN TV-SAĞLIK
UZMAN TV-TEKNOLOJİ
UZMAN TV-VİDEOARŞİV(1)
UZMAN TV-VİDEOARŞİV(2)
CNNTÜRKVİDEO-
FOTO-RESİM-VİDEO
3D FOTOĞRAFLAR
RESİM-VİDEO
FOTOĞRAFLAR-1
FOTOĞRAFLAR-2
O ''AN''
UZAY FOTOĞRAFLARI
İBRETLİ SÖZLER
KARIŞIK PAYLAŞIM ARŞİVİ
ATASÖZLERİ
DEYİMLER
ETKİLEYİCİ SÖZLER
GÜNÜN SÖZÜ
GÜZEL SÖZLER-1
GÜZEL SÖZLER-2
MANİDAR SÖZLER
RESİMLİ PAYLAŞIMLAR-1
RESİMLİ PAYLAŞIMLAR-2
RESİMLİ PAYLAŞIMLAR-3
SÖZLÜ PAYLAŞIMLAR
RESİMLİ PAYLAŞIMLAR-4
KİTAP TANITIMLARI
KİTAP TANITIMI-1
KİTAP LİSTESİ (ÖRNEK)
KİTAP LİSTESİ (HARF SIRASI)
YENİ ÇIKANLAR
EĞLENCE
ÇOCUKLAR İÇİN
DUVAR YAZILARI
EĞİTİCİ OYUNLAR
EĞLENCE DÜNYASI
FIKRA
İĞRENÇ ÖTESİ ESPİRİLER:))
DOST SİTELER
BİYOLOJİ DÜNYASI
BİYOLOJİ KONGRESİ
BİYOLOJİ LİSESİ
CANLIBİLİMİ
RESİMLİ BİYOLOJİ SÖZLÜĞÜ
BİYOLOJİ SÖZLÜĞÜ(GENEL)
A
B
HAYVANLAR ALEMİ (RESİMLİ)
MUHTELİF YAZILAR
ÖĞRETMENİME MEKTUP
DİL ÖĞRENİYORUM
ARAPÇA ÖĞRENİYORUM
DERSİMİZ İNGİLİZCE-1
RESİMLİ İNGİLİZCE
OSMANLICA ÖĞRENİYORUM
OSMANLICA (FACEBOOK)
GÜNCEL HABER ARŞİVİ
HABERCİ-1
HABERCİ-2
HABERCİ-3
HABERCİ-4
HABER SİTELERİ
LİNK ARŞİVİ
GEREKLİ LİNKLER
LİNK REHBERİ-1
LİNK REHBERİ-2
SİTE İÇERİK SAYFASI
SİTE İÇİNDE SİTE-1
SİTE İÇİNDE SİTE-2
SİTE REHBERİ-1
SİTE REHBERİ-2
SİTE TEHBERİ-3
AÖF TARİH BÖLÜMÜ
3.DÖNEM
AÖF İNGİLİZCE-1
AÖF İNGİLİZCE-2
SINAV KÜLTÜR
İNTERNET SİTEMİZ
ATATÜRK KÖŞESİ
BİLGİ YARIŞMASI-1
BİLGİ YARIŞMASI-2
BİLİYOR MUYDUNUZ?
BORSA-EKONOMİ
CANLI TV
DUYURULAR
E KİTAP
FORUM
İLETİŞİM
İSTİKLAL MARŞI
OKULLAR
OTOMOBİL DÜNYASI
ÖĞRETMENLER İÇİN
SESLİ OKU
SİTE İÇİ ARAMA
SİTE KÜNYESİ
SPOR
TAKVİM YAPRAĞI
AÖF TARİH BÖLÜMÜ VİDEO ANLATIM
ZİYARETÇİ DEFTERİ
AÖF DERSLERİ


KALITIM
Right Click to Save Logo









KALITIMA GİRİŞ

KALITIMA GİRİŞ

Kalıtım (soya çekim), anne ve babadaki özelliklerin oğul döllere geçmesine denir. Üremeyle sağlanır.

Çevrenin ve kalıtımın etkisiyle canlıda ortaya çıkan özelliklere karakter denir. Örneğin; göz rengi, boy uzunluğu, kan grubu birer karakterdir.

  Yalnız Çevrenin Etkisiyle Belirlenen Karakterler

Çevre şartlarının meydana getirdiği kalıtsal olmayan değişikliklere modifikasyon denir.

Beslenmeye bağlı olarak dişi embriyolardan kraliçe arı ve işçi arının meydana gelmesi, ortanca çiçeklerinin asitli topraklarda kırmızı, bazik topraklarda ise mavi çiçek açması, birer modifikasyondur.

•  Kalıtım + Çevrenin Belirlediği Karakterler

Kalıtım ve çevrenin birlikte belirlediği karakterler de kalıtsal olmadığı için ve çevre etkili olduğu için birer modifikasyondur. Bu şekildeki modifikasyonlara örnek olarak bitki fidelerinde klorofilin oluşumu gösterilebilir. Bitki ana canlıdan klorofil sentezleme genini almışsa ve ışıkta büyütülürse, rengi yeşil olur. Klorofil geni taşıyan bitki ışık almayan ortamda büyütülürse klorofil sentezleyemez. Klorofil geni taşımayan tohumlar ışıkta bile çimlense yeşil renk oluşturamazlar. Böyle bitkilere albino denir.
 

•  Yalnız Kalıtımla Belirlenen Karakterler

Bir insanın kan grubu, parmak izleri, göz rengi gibi karekterler çevre şartı ne olursa olsun değişmez.

Çevrenin insan gelişimi ve fenotipi üzerindeki etkileri tek yumurta ikizleri üzerinde yapılan çalışmalarla incelenebilmiştir.

•  Tek yumurta ikizleri

Döllenmiş bir yumurta hemen mitoz bölünmelerle çoğalmaya başlar. Bazen ilk oluşan iki hücre (blastomerler) ana rahminde birbirinden ayrılarak ayrı ayrı gelişirse oluşan yavrulara tek yumurta ikizleri denir. Bu ikizlerin genotipleri ve fenotipleri aynıdır.
 

•  Yalnız Kalıtımla Belirlenen Karakterler

Bir insanın kan grubu, parmak izleri, göz rengi gibi karekterler çevre şartı ne olursa olsun değişmez.

Çevrenin insan gelişimi ve fenotipi üzerindeki etkileri tek yumurta ikizleri üzerinde yapılan çalışmalarla incelenebilmiştir.

•  Tek yumurta ikizleri

Döllenmiş bir yumurta hemen mitoz bölünmelerle çoğalmaya başlar. Bazen ilk oluşan iki hücre (blastomerler) ana rahminde birbirinden ayrılarak ayrı ayrı gelişirse oluşan yavrulara tek yumurta ikizleri denir. Bu ikizlerin genotipleri ve fenotipleri aynıdır.
Çift yumurta ikizleri

Normalde insanda her ay bir yumurta oluşturulur. Bazen aynı anda iki yumurta oluşturulur ve her yumurta iki ayrı sperm tarafından döllenir. Bu döllenen yumurtaların gelişmesinden ayrı yumurta ikizleri meydana gelir.

Çift yumurta ikizleri iki ayrı sperm ve yumurtadan meydana geldikleri için genotipleri ve fenotipleri birbirinden farklıdır. Bu ikizler ancak aynı zamanlarda doğmuş kardeşler kadar birbirine benzerler.

Çift yumurta ikizleri oluşurken, iki ayrı yumurta,iki ayrı spermle döllenir. Oluşan zigotlar uterusun farklı kısımlarına tutunarak gelişir. Bu ikizlerin cinsiyetleri aynı olabileceği gibi farklı da olabilir.

 
Çift yumurta ikizi

I. KALITIMLA İLGİLİ KAVRAMLAR

  • Gen : Kalıtsal bir karekterin kalıtılmasından sorumlu DNA veya kromozom parçasına gen denir.

Genler harflerle ifade edilir. Bir karekter için aynı harfin büyüğü de, küçüğü de kullanılabilir. Örnek; S ve s, A ve b, D ve d gibi.


 

  • Alel Gen : Bir karakter, iki arkadaş kromozom (Homolog Koromozom) üzerinde bulunan iki genle kontrol edilir. Bu şekilde aynı karekter üzerine etki eden genlere alel gen’ler denir.

  • Homozigot : Bir karakteri kontrol eden iki alel gen birbirinin aynısı ise buna homozigot denir. SS, dd, OO, XX gibi.

  • Heterozigot : Bir karakteri kontrol eden iki alel gen birbirinden farklı ise buna heterozigot denir. Ss, Dd, XY gibi.

  • Dominant (Baskın)'lık : Heterozigot durumda etkisini dış görünüşte gösteren gen’e baskın gen; bunun ortaya çıkardığı özelliğe de baskın özellik denir. Örnek; Bezelyede sarı renk, insanda beş parmaklılık, dil yuvarlama, vs.

  • Resesif (Çekinik)'lik : Heterozigot durumda etkisini dış görünüşte gösteremeyen gen’e çekinik gen; bunun ortaya çıkardığı özelliğe de çekinik özellik denir. Örnek; Bezelyede yeşil renk, insanda O kan grubu, altı parmaklılık, vs.

  • Genotip (İç görünüş) : Bir karakteri genlerle ifade etmeye denir. Ss, bb, DD gibi. Bir canlının genotipi sorulduğunda her karekterin ikişer harfle gösterilişi anlaşılmalıdır.
     

    • Fenotip (Dış görünüş) :Canlının özelliklerinin dışardan gözlenebilmesi ya da incelemekle anlaşılmasıdır.

     

    • Bağlı Gen – Bağımsız Gen : İki veya daha fazla gen aynı kromozom üzerinde bulunursa bağlı genler, farklı kromozomlar üzerinde bulunurlarsa bağımsız genler adını alır.

     


    Burada S ve D karakteri vardır.2karakter, 2 kromozom .4 allel gen vardır.

    II. GAMET ÇEŞİDİ ve HESAPLAMASI

    A. BİR KAREKTER BAKIMINDAN

    Gametler, mayoz bölünmeyle meydana geldiği için, ana canlının yarısı kadar kromozon ve yarısı kadarda gen taşırlar.
     

    II. GAMET ÇEŞİDİ ve HESAPLAMASI

    A. BİR KAREKTER BAKIMINDAN

    Gametler, mayoz bölünmeyle meydana geldiği için, ana canlının yarısı kadar kromozon ve yarısı kadarda gen taşırlar.
    . BAĞLI GENLERDE GAMET ÇEŞİDİ

    Bir kromozom üzerinde bulunan genlere bağlı genler denir. Bunlar, gametlere giderken beraber hareket ederler. (Ancak krosing-over olayıyla birbirinden ayrılabilirler.)

     


     

    ÇAPRAZLAMALAR ve MENDEL KURALLARI

    Bir canlının erkek üreme hücreleri (sperm veya polen) ile diğer bir canlının yumurtalarının birleştirilmesine çaprazlama denir.
    . ÇAPRAZLAMALARIN ELEMANLARI

    P : Çaprazlanacak anne ve babanın (ebeveynlerin) genotipini ifade eder.

    G : Anne ve babadan meydana gelebilecek gamet çeşitlerini gösterir. Gametlerin sayıları değil, çeşitleri önemlidir.

    F1 dölü : Dişi ve erkek gamet çeşitlerinin birleşmesiyle oluşabilecek ilk dölün (neslin) genotip ve fenotip çeşitlerini ifade eder.

    F2 dölü : F1 dölünde elde edilen dişi ve erkek bireylerin çaprazlanmasıyla oluşacak ikinci dölü (nesli) ifade eder.

    Kendileşme : Belli bir genotipe sahip dişinin kendisiyle aynı genotipte bir erkekle çaprazlanmasıdır.

    Arı Döl (Saf Döl) : Genotip olarak homozigot olup, kendileştirildiğinde her zaman aynı genotipte ve fenotipte bireyler oluşturan canlılara arı döl denir.
    BİR KARAKTERLİ (MONOHİBRİT) ÇAPRAZLAMALAR

    Bir türün sadece bir karekteri üzerinde çaprazlamalar yapmaya denir.

    Arı döl yeşil tohumlu bir bezelye ile yine arı döl sarı tohumlu başka bir bezelyeyi çaprazlayalım.
    Heterozigot durumda her bireyden iki çeşit gamet meydana gelir. Birinci yumurtanın iki çeşit polen ile birleşme ihtimali vardır. Daha sonra ikinci yumurta ele alınıp yine iki çeşit polen ile birleşme ihtimali yazılır. Oluşan dölde, Fenotip oranı = 3 : 1 dir. Bunun manası, 3'ü bir çeşitten, 1'i diğer çeşitten demektir. Diğer soruları da bunun gibi cevaplandırabiliriz. Genotip oranı = 1: 2: 1 , Fenotip çeşidi = 2, Genotip çeşidi = 3 tür.









    İKİ KARAKTERLİ (DİHİBRİT) ÇAPRAZLAMALAR

    Bu çaprazlamaları açıklayabilmek için, homozigot sarı ve düzgün bir bezelye ile yeşil ve buruşuk bir bezelyeyi çaprazlayalım.
    Daha önce de bahsettiğimiz gibi iki homozigot canlının çaprazlanmasıyla, bireylerden birer çeşit gamet ve bunların birleşmesiyle de sadece bir çeşit birey meydana gelmektedir. F1 dölünü kendi arasında çaprazlayıp F2 dölünü bulalım.

    Kendileşme çaprazlamalarında Genotip Çeşidi 3n formülüyle bulunur. n, heterozigot karakter sayısını belirtir.

     

    Yukarıdaki oranlar, iki karakter heterozigot ve genler bağımsız olduğunda sabittir.

    Bütün çaprazlamaları düzenli çaprazlamalar ve düzensiz çaprazlamalar olmak üzere iki ana grupta toplayabiliriz. Şimdi bunları bir tablo ile gösterelim.
     

    Bütün hibrit çaprazlamalarında:

    2n = fenotip çeşidi

    3n = genotip çeşidi

    4n = çaprazlama sonucu, oluşacak fert sayısını verir.

    n = heterozigot karakter çeşidi.



B. İKİ KARAKTER BAKIMINDAN

1. Homozigot İken


2. Heterozigot İken



BAĞLI GENLERDE GAMET ÇEŞİDİ:


MONOHİBRİT ÇAPRAZLAMA


 

İki homozigot canlının çaprazlanmasıyla ilgili size sorulan her soruya 1 cevabını verebilirsiniz.



İKİ KARAKTERLİ (DİHİBRİT) ÇAPRAZLAMALAR

Bu çaprazlamaları açıklayabilmek için, homozigot sarı ve düzgün bir bezelye ile yeşil ve buruşuk bir bezelyeyi çaprazlayalım;

 

(Sarı yeşile, Düzgünlük, buruşukluğa baskındır).

Daha önce de bahsettiğimiz gibi iki homozigot canlının çaprazlanmasıyla, bireylerden birer çeşit gamet ve bunların birleşmesiyle de sadece bir çeşit birey meydana gelmektedir. F1 dölünü kendi arasında çaprazlayıp F2 dölünü bulalım



 

Oluşan bu ikinci döl için yukarıda belirttiğimiz soruları şöyle cevaplayabiliriz.

Fenotip Oranı : 9: 3: 3: 1 dir.

 

Fenotip çeşidi : 4 dür.

Genotip çeşidi : 3n = 32 = 9 dur.

Kendileşme çaprazlamalarında Genotip Çeşidi 3n formülüyle bulunur. n, heterozigot karakter sayısını belirtir.

 

Yukarıdaki oranlar, iki karakter heterozigot ve genler bağımsız olduğunda sabittir.

Bütün çaprazlamaları düzenli çaprazlamalar ve düzensiz çaprazlamalar olmak üzere iki ana grupta toplayabiliriz. Şimdi bunları bir tablo ile gösterelim.
 

Bütün hibrit çaprazlamalarında:

2n = fenotip çeşidi

3n = genotip çeşidi

4n = çaprazlama sonucu, oluşacak fert sayısını verir.

n = heterozigot karakter çeşidi.



 

Tabloda görüldüğü gibi eğer çaprazlamanız “homozigot x homozigot” ise size ne sorulursa 1 cevabını verebilirsiniz.

Şayet “heterozigot x heterozigot” şeklinde verilmiş ise tabloda gösterilen oranlar sabit olmaktadır

MENDEL KURALLARI

  • Bağımsız Dağılış (Ayrılma) Prensibi : Bir karakteri kontrol eden iki gen gametler meydana gelirken, farklı gametlere giderler. Farklı karakterlerin genleri, birbirlerinden bağımsız olarak gametlere aktarılırlar. Buna “bağımsız dağılış” veya “ayrılma prensibi” denir.

  • İzotipi (Benzerlik) Prensibi : Mendel sarı ve yeşil iki farklı bezelyeyi çaprazladı ve F1 dölündeki bütün bireylerin aynı fenotipte olduğunu gördü ve buna benzerlik (izotipi) adını verdi.
    Gizlilik – Baskınlık Prensibi : Mendel oğul döllerde anne veya babada olan bazı özelliklerin kaybolduğunu gözledi. Ama bu özelliklerin bir sonraki dölde ortaya çıktığını görünce, kaybolmadıklarını ama gizli kaldıklarını anladı. Birinci dölde gözlenemeyen özelliğe çekinik (gizli) özellik, kendini belli eden özelliğe ise baskın özellik adını verir.

     

    KAN GRUPLARI ve DEĞİŞİK KALITIM BİÇİMLERİ

    . KAN KARAKTERLERİ

    1. ABO Karakteri

    A geni, B geni, O geni olmak üzere üç ayrı alel genle kalıtılır. A ve B genleri O genine baskın, kendi aralarında ise eşbaskındır.

     

    Kan grubu, kan alış verişinde çok etkilidir. Bireylerin kan grubunu belirleyen, alyuvarlarında bulunan antijenler (aglütinojen)'dir. Kan plazmasında (serum) ise antijenlere karşı oluşturulmuş antikorlar (aglütinin) bulunur.
     

    Kan Alış - Verişi

    Her grubun kendi grubuyla yaptığı alış-verişler idealdir. Yandaki şekilde gösterilen noktalı oklar ise, yarı çökelmeli kan nakilleridir. Ancak acil durumlarda uygulanabilir.

    Aglutinasyon (Çökelme)

    Uygun olmayan kan nakillerinde kan serumunda bulunan antikorlar alyuvarları birbirine yapıştırıp bağlayarak çökelmelerini sağlarlar. Buna aglütinasyon denir.

    A antijeni + a antikoru = Çökelme

    Alıcının antikor üreticisi olduğu durumlar kan nakli için uygun değildir. Çünkü, tam çökelme olur.
    Rh Karakteri

    Bu karakter kan grubunun pozitif (+) veya negatifliğini (–) belirler. Pozitiflik geni negatiflik genine baskındır.

    Rh Uyuşmazlığı (Eritroblastosis fetalis)

    Anne Rh ve baba Rh+ olduğu zaman, ikinci ve sonraki Rh+ çocuklarda görülebilir. Böyle çocuklar gelişmenin erken evresinde düşük olarak atılabilir veya gelişmesini tamamlayarak doğarlar.

    İlk gebelikte çocuk Rh+ bile olsa annenin kanı çocuğun kanını tanımaz. Doğum esnasındaki yaralanmalarla tanımış olur ve annenin kanı çocuğun Rh proteinine karşı Rh antikorunu oluşturur.

    Sonraki gebeliklerde bu antikorlar plasentadan geçerse çocuğun kanını çökeltir ve tahrip edebilir.

     

     

    Hayvanlarda kan grubu var mıdır?


    Evet hayvanlarda da kan grupları bulunur. Kan grupları, alyuvarların zar yüzeyinde bulunan çeşitli proteinler nedeniyle ortaya çıkıyor. Farklı hayvan gruplarında da farklı zar proteinleri bulunuyor. Bu nedenle, hayvanlarda da kan grupları mevcut. Örneğin kedilerde 3, köpeklerde 11 farklı kan grubu görülüyor.

    Çoğu zaman da, bizlerdeki, yani insanlardaki A-B-O kan grubu sisteminden farklı kan grubu sistemleri görülüyor. Kan gruplarına ek olarak, kanda bulunan çeşitli faktörler de, bu kan gruplarında çeşitli alt gruplar oluşturabiliyorlar.Her hayvan türünde kan grupları farklı olduğu gibi, hayvanlarda kan grupları faktörlerinin (insanlardaki Rh faktörü gibi) sayısı da çok fazladır.Örneğin sığırlarda 11 kan grubu, 51 kan grubu faktörü vardır. Bu, sığırlarda kan gruplarının saptanması için, özel antikorlu 51 test serumunu gerektirir. Atlarda 19, koyunlarda 6, tavuklarda 7 çeşit kan grubu vardır.

    DEĞİŞİK KALITIM BİÇİMLERİ

    1. Çok Alellik

    Değişik canlı türlerinin bazı karakterlerinde alel gen çeşidi ikiden fazladır. Buna çok alellik denir. Ancak, bu durumda da bir birey iki adet alel gen bulundurabilir.

    Bu durumda bireylerin genotip çeşidi  formülüyle bulunabilir.

    Bireylerin fenotip çeşidinin ne kadar olacağı hakkında kesin bir şey söylenemez. Çok alelliğe en iyi örnekler, insan kan grubu ve tavşanlarda post rengidir.
    2. Eş Baskınlık (Ekivalentlik)

    Bir karakteri belirleyen iki farklı gen birbirlerine baskınlık sağlayamazlarsa veya eşit değerde baskınlık oluştururlarsa, dış görünüş (fenotip) iki genin de etkisiyle ortaya çıkar.
    Böylece heterozigot bireyler üçüncü bir fenotipi göstermiş olurlar. Böyle karekterlerde genotip çeşidi değişmez. Fenotip çeşidi (3) genotip çeşidine eşit (3) olur.
     

    3. Çok Genli Kalıtım

    İnsanlara ait, boy uzunluğu, vücut iriliği, zekilik, deri rengi; hayvanlarda süt verimi, yumurta verimi, meyvelerde büyüklük, tavuklarda ibik şekli gibi birçok karakter bir’den fazla alel gen çifti ile aktarılır. İnsanda deri rengi 2 ayrı gen çiftiyle kalıtılır.

    Tam bir zenci AABB genotipindedir. Tam bir beyaz ise aabb’dir. Her ikisi çaprazlandığında AaBb genotipli F1 melez olacaktır. F2 de ise tam siyah zenciden beyaza doğru geniş bir açılıma rastlanır.
     

    4. Ayrılmama Olayı

    Mayoz bölünme ile gametler meydana gelirken, bölünmenin I. anafaz safhasında homolog kromozomlar, II. anafaz da ise kardeş kromatidler birbirlerinden ayrılamayarak aynı hücreye gidebilirler.

    Sonuçta kromozom sayısı bir fazla ve bir eksik gametler meydana gelir. Bu anormal gametlerin normal gametlerle döllenmesiyle ise (2n + 1) ve (2n - 1) kromozomlu bireyler meydana gelir.
     

    5. Kontrol Çaprazlaması

    Baskın fenotipteki bir bireyin, heterozigot mu, yoksa homozigot mu olduğunu anlamak için yapılır. Bunun için, baskın birey, fenotipine bakıldığında genotipi tahmin edilebilen bireyle (genellikle çekinikle) çaprazlanır. Oluşan bütün bireyler baskın ise, incelenen canlı homozigottur. Ancak çekinik bireyler de oluşursa incelenen canlı heterozigottur.
     

    Örnek Soru :

    Bir ailede anne, A özelliği bakımından baskın fenotiptedir ve bu özelliğin çekinik genini de taşımaktadır (heterozigot).

    Babanın genotipi aşağıdakilerin hangisindeki gibi olursa, çocukların fenotipinde bu çekinik özellik kesinlikle görülmez?

     

    A) AA                   B) Aa                   C) aa                   D) xAy                   E) xay

    (2000 – ÖSS)

    Cevap A

    CİNSİYETE BAĞLI KALITIM

    A. CİNSİYETİN BELİRLENMESİ

    1. Eşeyin Modifikasyonla Belirlenmesi

    • Bonellia isimli hortumlu hayvan, denizlerde yaşamakta ve döllenmiş yumurtalarını suya bırakmaktadır. Bu yumurtaların bazıları suda serbest olarak gelişirken, bazıları ana canlının hortumuna yapışarak gelişmesini tamamlar. Serbest gelişenlerin hepsi dişi, hortuma yapışarak gelişenlerin hepsi ise erkek olmaktadır. Buna göre, cinsiyeti hortumdan alınan bazı maddeler belirlemektedir.

    • Bir halkalı solucan türünde, bireyler genç evrede iken (vücut az segmentli olduğu için) erkek olmakta, daha ileri yaşlarda ise (15 - 20 segmente ulaşınca) dişi olarak farklılaşmaktadır. Cinsiyet vücut büyüklüğüne göre belirlenmektedir.


    2. Eşeyin Kromozomlarla Belirlenmesi

    Bazı kromozomlar cinsiyeti belirleyen genleri taşırlar, bunlara gonozom denir. Diğer kromozomlar ise vücut karekterlerini belirleyen genleri taşır.

    Bunlara ise otozom denir. İnsanlarda kromozom formülü şu şekildedir.
     

    B. İNSANDA EŞEYE BAĞLI KALITIM

    İnsanlarda bazı karakterler sadece X kromozomu üzerinde, bazıları sadece Y kromozomu üzerinde, bazıları ise hem X hem de Y kromozomunda aktarılmaktadır.
    a. Renk Körlüğü : X kromozomu üzerindeki çekinik bir genle aktarılır. r : Renk körlüğü genini, R : Normal görme genini gösterir.
     

    X kromozomu ile aktarılan karakterlerle ilgili olarak,

    • Bir dişinin hasta olabilmesi için hem annesinden, hem de babasından hastalık genini alması gerekir.

    • Hasta dişinin babası mutlaka hastadır.

    • Hasta bir kadının bütün erkek çocukları mutlaka hasta olur.

     

    b. Sadece Y ile Aktarılanlar: Y kromozomunun X ile homolog olmayan bölgesinde aktarılan; kulak kıllılığı, ayak parmaklarının yapışık olması, balık pulluluk, sakal - bıyık gibi bazı karekterlerdir.
     

    Y kromozomu ile aktarılan karakterler;

    • Sadece erkeklerde görülür.

    • Hasta babanın sadece bütün erkek çocukları hastadır.

    • Genlerin baskınlığı veya çekinikliği önemli değildir. Çünkü etkilerini örtecek başka bir alel gen yoktur.

     

    c. Hem X Hem Y ile Aktarılanlar: X ve Y kromozomunun homolog bölgesindeki genlerle aktarılırlar. Otozomlardaki normal karakterler gibi kalıtılırlar. Yani hem erkek hem dişilerde, aynı oranlarda görülebilirler. İnsandaki tam renk körlüğü ve diğer bazı göz rahatsızlıkları böyle aktarılır.

    POPULASYON GENETİĞİ ve EVRİM

    A. POPULASYON GENETİĞİ

     Belirli bir bölgede yaşayan aynı türün fertleri topluluğuna populasyon denir. Burada populasyonlardaki karakterlerin hangi oranlarda görüldüğünü sonraki nesillerde ne gibi değişmeler olduğunu öğrenmeye çalışacağız.

     

    1. Genler ve Populasyonlar

    Bir populasyonda bir karakterin hangi oranda bulunduğunun veya yeni oluşacak bireylerde o karakterin görülme şansının hesaplanabilmesi için bazı değerlerin önceden bilinmesi gerekir. Bunları öğrenmek için ise, populasyonda bir birey veya bir aile yerine bütün bireylerin incelenmesi gerekir.

     

    Gen Havuzu Nedir?

    Genetikçi, populasyondaki fertlerin bütün genlerinin bir havuzda toplandığını düşünür. Bu havuz erkek fertlerin ve dişi fertlerin genlerinin toplandığı iki ayrı havuzdan meydana gelmiştir. Kısaca, bir populasyonun bütün genlerine gen havuzu diyebiliriz.

    Gen Frekansı : Bu büyük gen havuzunda bir genin bulunma sıklığı (% oranı) o genin frekansını belirler. Bir karakterle ilgili genlerin frekansları toplamı daima 1'e eşittir. p, baskın genin oranını; q ise çekinik genin oranını belirtirse, (p + q = 1) dir.

    Aynı türe ait bile olsa farklı populasyonların gen havuzları ve gen frekansları farklıdır.

    Baskın ve çekinik genlerin frekansına etki edecek kuvvetler (faktörler) olmadığı taktirde; populasyondaki her bir alelin veya genotipin % oranları dölden döle değişmeden aktarılır. p2, AA birey oranını; 2pq, Aa birey oranını q2 ise aa birey oranını gösterecek olursa, (p2 + 2pq + q2 = 1) olur.

     

    2. Gen Oranının Değişmesi

    Bir populasyondaki genlerin frekansını etkileyen kuvvetler yoksa populasyon dengededir, gen frekansları ve birey oranları sabittir. Populasyonlardaki denge uzun süre kalamaz. Gen frekanslarını etkileyen faktörler her zaman bulunabilir.

     

    1. Mutasyonlar : Bir populasyonda her kuşakta az miktarda da olsa mutasyonlar meydana gelebilir. Bir genin aleli mutasyona uğradığı zaman, bu mutasyon yararlı ise populasyonda devam eder. Dolayısıyla gen havuzundaki frekansı da değiştirmiş olur. Ancak bir müddet sonra gen havuzu tekrar dengeli hale gelir.

    Eğer gende zararlı bir mutasyon meydana gelmişse, fert öleceği için bu gen kaybolacaktır. Bu durumda da gen frekansı değişir.

    a. Kromozom Sayısı Mutasyonları : Mayoz bölünmede gerçekleşen ayrılmama sonucu kromozom sayısı artar ve azalır. 2n-1, 2n+1, gibi kromozom sayısına sahip bireyler bu yolla oluşur.

    b. Kromozom Yapısı (Gen) Mutasyonları : Kromozomlar üzerinde dizilmiş bazı genlerin kaybolması, koparak başka kromozoma yapışması, aynı yere ters dönüp yapışması, gibi durumlardır.

    c. Nokta Mutasyonlar : Bir genin yapısındaki nükleotidlerin değişmesi, kaybolması, yerine yanlış nükleotid bağlanması gibi durumlarla ortaya çıkar.

    Mutasyonlar genel olarak zararlı ve öldürücüdürler. Kalıtsal olabilmeleri için; üreme hücrelerini etkilemeli, ya da gelişmenin erken döneminde gerçekleşmelidirler.

     

    2. Seleksiyon : Gen frekansının değişmesinde diğer bir etken de seleksiyondur. Seleksiyon çevreye uygun varyasyonlara sahip bireylerin seçilip, diğerlerinin elenmesidir. Bazı genlerin frekansı artar bazısının azalır. Örneğin hemofili hastalarının, toplumda yaşama ve çocuk sahibi olma ihtimalleri azdır. O halde hemofili geni populasyonda seleksiyona uğramaktadır. Ancak hemofili alellerinin frekansı hiç bir zaman sıfır olmaz. Çünkü, mutasyonun etkisiyle normal aleller hemofili aleline dönüşebilmektedir.

     

    3. Migrasyon (Göçler = Gen akımı) : Bir populasyondaki belirli karakteri taşıyan fertler bazı durumlarda diğer bir populasyona göç edebilirler. Böylece bir populasyonun gen havuzundaki bir genin frekansı azalırken diğer bir populasyonun gen havuzundaki genlerin frekansında artış meydana gelebilir.

     

    4. İzolasyon : Tabiattaki populasyonlar arasında genetik, fizyolojik, ekolojik ve davranışla ilgili çeşitli izolasyon mekanizmaları vardır. Ancak bunların arasında en önemlisi coğrafik izolasyondur. Populasyonlar coğrafik olarak ayrıldıkları zaman bulundukları çevrede yaşamlarını sürdürebilmeleri için, mutasyon ve seleksiyonla farklı gen havuzları oluştururlar. Uzun bir süre sonra bu populasyonlar artık birbirleriyle çiftleşemeyecek derecede farklılaşmışlardır. Bu durum yeni alt türlerin ortaya çıkmasını sağlar.

     

    5. Aile İçi Evlenmeler : Bu tip evlenmeler, resesif genlerin bir araya gelmelerine yani homozigot hastalıklı fertlerin ortaya çıkmasına neden olabilir. Bu tip hastalıklar öldürücü ise, böyle bir evlenme resesif genin populasyondaki frekansını azaltır.

     

    B. EVRİMLE İLGİLİ GÖRÜŞLER

    Evrim, canlıların uzun bir zaman içinde geçirdiği ve geçirmekte olduğu değişiklikleri ifade eder. Evrimci görüşe göre, yeni türler eski türlerin tesadüfen ve zaman içinde değişmesiyle meydana gelmekte; bu değişme olayı günümüzde de devam etmektedir.

    Başka bir ifadeyle, evrimciler, türlerin sabit olmadığına ve devamlı değiştiğine inanmamaktadırlar. Evrimcilere göre günümüzün canlıları, çok basit ve ilkel bir veya birkaç ortak atadan, milyonlarca yılda evrimleşerek meydana gelmiştir.

    Tabiattaki türlerin kendi içinde bazı değişmeler gösterdiği tespit edildiği halde, bu değişmelerin, bir türü başka bir türe dönüştürdüğüne ait örneklere rastlanamamıştır.

     

    1. Lamarck’ın Görüşleri

    Bu bilim adamı, çevrenin etkisiyle canlılarda meydana gelen değişmelerin daha sonraki nesillere geçebileceğine inanmıştır. Lamarck’a göre, bitki ve hayvan türleri, çevre şartlarının etkisiyle değişebilmektedirler.

    Lamarck, “Zoolojinin Felsefesi” adlı eserinde, çevrede meydana gelen değişikliklerin türleri etkilediğini ve her türün bu etkiye içten gelen bir değişiklikle cevap verdiğini belirtmektedir.
     

    Lamarck, canlıların çevre şartları ile “sonradan kazanılan özelliklerin yeni nesillere geçtiği” ve “kullanma ve kullanmama” prensiplerini savunur.

    Buna göre, eğer bir vücut parçası çok kullanılırsa gelişir ve kuvvetlenir. Kullanılmayan organlar ise zamanla zayıflar, küçülür ve hatta kaybolabilir.

    Mesela, zürafaların boyunlarının uzun olmasını şu şekilde açıklar: Oldukça kurak ve otsuz bölgelede yaşayan bu hayvanlar, devamlı ağaçların uç dallarına boyunlarını uzatmak zorunda kalmışlardır. Bu mecburiyet, zürafa soyunun daha sonraki nesillerinde de sürdürülmüştür. Böylece uzun yıllar devam eden bu olayın sonunda, zürafaların hem ön bacakları, hem de boyunları uzamıştır.

    Kullanma yoluyla bir organizmada çeşitli vücut bölgelerinin gelişebileceğine dair görüş inandırıcıdır. Gerçekten bugün, atletlerin ve haltercilerin çeşitli çalışmalarla kaslarını geliştirdikleri bilinmektedir. Bu tür değişmelere modifikasyon denmektedir.

    Ancak, yapılan araştırmalar, çevre ve yaşama şartlarının etkileri ile fertlerde görülen değişikliklerin oğul döllere geçemeyeceğini açıkça göstermektedir. Bugünkü biyoloji bilgisine göre, ancak üreme hücrelerinde, özellikle bu hücrelerin genlerinde meydana gelen değişmeler nesillere geçebilir. Çevre tesiriyle vücut hücrelerinde meydana gelen değişmeler ise yeni nesillere geçmez.

     

    2. Darwin’in Görüşleri

    Darwin’in diğer evrimcilerden farkı, fikirlerini desteklediğine inandığı delilleri tabiattan toplamış olmasıdır. Darwin’den öncekilerin görüşleri inandırıcı bir gözleme dayanmıyordu. Sadece fikir olarak ileri sürülüyordu.

    Darwin, dünyada yaşayan türlerin ayrı ayrı yaratıldığına inanmıyordu. Bunların ortak bir kökenden geldiğini ve tesadüflerle değişerek çeşitlendiğini, türlerin çok uzun zaman içerisinde başka türlere dönüştüğünü iddia ediyordu. Türlerin “değişebilirliği” Lamarcak’tan beri bilindiği için, Darwin, sadece bu türlerin hangi mekanizma ile değiştiğini açıklamaya çalışmıştır.

    Darwin’ın doğal seleksiyon görüşüne göre, tabiatta acımasız bir hayat mücadelesi vardır. Bu hayat mücadelesinde zayıflar elenmekte, güçlüler yaşamaktadır. Tabiat zayıfları eleyerek güçlüleri korumaktadır. İşte Darwin, bu görüşüne “doğal seleksiyon” adını vermiştir.

    Tabiatta, canlıların yaşayabilmeleri için mücadele etmek mecburiyetinde olduklarını hepimiz biliyoruz. Ama bu mücadele, bütünüyle tabiattaki zayıfları yok etme şeklinde görülmez.
     

    Darwin’e karşı olan evrimcilere göre, madem ki tabiatta zayıflar elenmektedir; o halde bize göre çok güçsüz gibi görünen türlerin yaşaması nasıl izah edilebilir.

     

    Tabiat içindeki en gelişmiş canlı olan insan, bakteriler için her türlü öldürücü ilacı (antibiyotik) kullanmasına rağmen, kendisinden çok daha zayıf durumdaki bu canlılarla mücadelede yenik düşmektedir.

     

    Her canlı tabiatın belli bir alanında hayatını sürdürebilecek bir yapı ve özelliktedir. Ancak, “Darwin” in “doğal seçilim” hipotezi çağdaş evrimciler tarafından “belirli çevre şartlarına en uygun olan bireyler daha fazla yaşama ve döl verme şansına sahiptirler” şeklinde yumuşatılmıştır.

     


Kalıtımda kullanılan iki önemli olasılık yasası şunlardır.
1-Şansa bağlı olan iki ayrı olayın sonuçları birbirinden bağımsızdır.
2-Şansa bağlı iki olayın aynı anda olma olasılığı bu olayların ayrı ayrı olma
olasılıklarının çarpımına bağlıdır.
   Açıklama :Havaya atılan paranın yazı gelme ihtimali  ½ , Tura gelme
ihtimali ½ dir. Aynı para on kez havaya atılsa dahi her seferinde tura gelme
ihtimali ½ dir.
On kez havaya atılan paranın on kere tura gelme ihtimali ise her seferinde
her seferinde tura gelme ihtimalinin çarpımına eşittir. ( ½ )10 şeklinde ifade
edilir.
 
Açıklama:Heterozigotlukta hibridlik derecesi gamet çeşit sayısını iki kat
artırır.
n=Hibridlik derecesi   2n=gamet çeşit sayısı  
Örnekler:
AAbbCCddee  genotipli bireyde oluşacak gamet çeşit sayısı.
n=0  olduğundan gamet çeşit sayısı 1 dir.
AAbbCcDdee  genotipli bireyde oluşacak gamet çeşit sayısı.
n=2   olduğundan 2 2 =2.2=4 çeşittir.
AaBbCCDdee  genotipli bireyde oluşacak gamet çeşit sayısı.
n=3  olduğundan 2 3 =2.2.2=8 çeşittir.
 
Pratik yol:Genotipte heterozigot karakterlere 2   homozigot karakterlere
1 değeri verilerek çarpılır.
Örnekler:               AaBBccDdEeFfgg
                                 2. 1. 1. 2. 2. 2. 1=16 çeşit gamet oluşur.
                               aaBbCcDdEeffGg
                                1.2. 2.  2.  2. 1. 2 =32 çeşit gamet oluşur.
Açıklama:Genotipi verilen bireyin meydana getireceği herhangi bir gametin
oranı ( 1 / 2 )n     bağıntısı ile bulunur.(n= hibridlik derecesi)

Örnek: AabbCcDdEeff genotipli bireyin  abcdef genotipli gamet oluşturma
oranı nedir.
n=4 olduğuna göre;                                                                   
Gametin oranı=( 1 / 2  ) 4   =    1 / 16    bulunur.
           
A-Olasılık prensiplerinin gametlerin oluşum olasılığına uyarlanması
Örnek : Tek Karakterde
 Örnek:İki karakterde
a)Her iki karakter içinde homozigot bireylerde.
  

b)Her iki karakter içinde heterozigot bireylerde.

B-Olasılık prensiplerinin bireylerin oluşum olasılığına uyarlanması
































Monohibrid çaprazlama











 

Dihibrid çaprazlama









 

Genotip çeşitlilik

a) AA X AA , Aa X AA , AA X aa  ve  aa X aa  çaprazlamalarında fenotip

çeşitlilik  1 dir.
b) Aa  X Aa  ve Aa X aa çaprazlamalarında fenotip çeşitlilik 2 dir.
 
Örnek: AaBbDdee  X  AabbDDee çaprazlamasında fenotip çeşitlilik nedir?
Yanıt:       1.Karakter için: (Aa   X   Aa) =2
                2.Karakter için: (Bb   X   bb ) =2
                3.Karakter için: (Dd   X   DD) =1
                4.Karakter için: (ee    X   ee)  =1               
4 karakter için fenotip çeşitlilik=2.2.1.1=4 bulunur.
 
Örnek:AaBbDdeeFf genotipli bireyin oluşturacağı gamet çeşit sayısı nedir.
A)10                 B)8                C)44             D)16            E)32
 
Örnek:AaBbDdEe  X   aaBbddEe çaprazlamasında  aaBBddEe genotipli
bireylerin oluşma olasılığı nedir.
A)1/32          B)1/16               C)1/8            D)1/4          E)1/2
 
                                                                                                  
Ard arda gelen şansa bağlı  bağımsız olayların birlikte
değerlendirilmesinde binom açılımından yararlanılır.                        
 
1.Örnek:Bir ailenin olabilecek 4 çocuğundan 3 kız ve 1 erkek olma olasılığı
nedir?
Yanıt:      Kız olma olasılığı     =1/2   =a
Erkek olma olasılığı =1/2   =b ile sembolleştirelim
(a+b)4= a4  +   4 a3 b   +   6a2b2   +  4ab3 +   b4   dağılımından  4a3b
ifadesi a3= 3 kız ve b=1 erkek çocuğu ifade eder.
                4(1/2)3(1/2)= 4.1/8.1/2=4/16=1/4 bulunur.
 
2.Örnek:Aynı ailenin 2 kız ve 2 erkek çocuk sahibi olma olasılığı nedir?
Yanıt: Binom açılımından  6a2b2   ifadesi bize a2  = 2 kız ve a2 =2 erkek
çocuğu ifade eder.
6(1/2)2 (1/2)2 =6.1/4.1/4=6/16=3/8 bulunur.
 
Açıklama : Eğer soru somatik karakterlerle ilgili ise dominant özellik  3/4
resesif özellik ise 1/4 olarak alınır.
 
3.Örnek: Bir ailenin olabilecek 5 çocuğundan 3 siyah saçlı ve 2 sarı saçlı
olma olasılığı nedir?
Yanıt:      Siyah saç dominant olduğundan  =a =3/4
                Sarı saç resesif olduğundan         =b =1/4   oranında oluşma
şansları vardır.
10a3b2 ifadesinden   10(3/4)3(1/4)2 = 10.27/64.1/16=270/1024 =135/512
bulunur.
 
4.Örnek:Aynı ailenin 5 çocuğundan 4 dominant ve 1 resesif olma olasılığı
nedir?
Yanıt: 5a4b   ifadesinden 5(3/4)4(1/4) = 5.81/256.1/4 = 405/1024  bulunur.
 
5.Örnek:Aynı ailenin 5 çocuğundan 4 resesif ve 1 dominant olma olasılığı
nedir?
Yanıt: 5ab4 ifadesinden 5(3/4).(1/4)4 =5.3/4.1/256=15/1024
Örnek:Bir ailenin olabilecek 4 çocuktan dördününde kız olma olasılığını
bağıntılardan hangisi gösterir.
A)1/2             b)1/8              C)(1/2)2            D)(1/2)4           E)(3/4)4
Mendel kanunlarından sapmalar

Farklı kalıtsal özelliklere sahip bazı karakterlerin kalıtımı mendel kanunları

ile açıklanamaz. Bu özellikleri taşıyan karakterlerin kalıtımında fenotip ve
genotip oranları mendel kanunlarından farklıdır.Bunlar:
 
    Yarı dominantlık=Ekivalentlik,  Polialellik, Komplementer genler,
supplementer genler, engelleyici genler, Polimerik genler, Epistasi,
Bağlantılı genler ve Krossing-over  örnek olarak verilebilir.
Ekivalentlik

Alel genler normalde dominant resesif özellikler verir. Ancak bazı

karekterler üzerinde etkili genler birbirlerine baskınlık kuramazlar
heterozigot durumda farklı bir genotip oluştururlar homozigot halde kendi
özelliklerini yansıtırlar bu tip genlere ekivalent gen denir.
 
Örnek : Sığırlarda kıl , Endülüs tavuklarında tüy , Akşam sefası çiçek
renkleri ekivalent genlerle belirlenir. Bu karakterleri sembolleştirme üslü
ifadelerle yapılır.
Örnek:
 
NOT : Bir monohibrit çaprazlamada fenotip ayrışım ,= genotip ayrışımsa
ekivalentlik söz konusudur



 







Polialellik





 

Canlılarda bazı karakterlerin belirlenmesinde etki eden gen sayısı ikiden
fazla olabilir bu durumda bir karakter için normalde üç farklı genotip ( AA ,
Aa , aa ) ve iki farklı fenotip
( A- , a- ) olması beklenirken hem genotip hem de fenotip çeşitlilik artar.
      Tavşanlarda kürk rengi , insanda kan grubu vb. karakterler ikiden fazla
genle kontrol edilen karakterlerdir. Bu karakterleri belirleyen genlerin
sembolleştirilmesi üslü ifadelerle yapılır.
 
Örnek : Tavşanda kürk rengi  :    C >  C ch  >  C h >    şeklinde 
veya    C1  >  C2 >  C3  >  C4 
İnsanda kan grubu :   a   ,  aA  ,  aB  veya   IA  ,  IB   ,  I0  şeklinde
İnsanda  Rh faktörü   :  R2 , R1 , R , r1 , R2 , R0 , rıı , r vb. şekildedir.
 
 
Polialellikte olabilecek genotip çeşitlilik
n (n+1) /  2 bağıntısıyla çözülür.  n = Alel gen sayısı
                                                                                        
Örnek: A1 , A2 , A3, A4 alelleri ile belirlenen karakter bakımından türde
kaç farklı genotip tespit edilebilir.
Yanıt olarak:   n = 4 tür.
n . ( n+1) / 2   den        4. (4+1) / 2     =  4.5      =     10  bulunur.
 
Örnek: Birinci karakteri A1,A2, A3 ve ikinci karakteri B 1, B2 , B3 , B4 gibi
alellerle kalıtlanan canlı türünün populasyonun da kaç farklı genotip tespit
edilir.
Yanıt: Birinci karakter için  n=3 =>  3.(3+1)/2=3.4/2=12/2=6 değişik
genotip görülür
     İkinci karakter için    n=4 =>  4.(4+1)/2=4.5/2=20/2=10 değişik
genotip görülür
     Her iki karakter için 6.10=60 değişik genotip görülür.
 
Örnek:
        
1-Yukarıda soyağacı verilen  ailede  6 nolu bireyin  ORolma olasılığı
 nedir?
A)1/2             B)1/4           C)1/1        D)1/8            E)1/16
2-Yukarıda soy ağacında 5 nolu bireyin ABR+  olma olasılığı  nedir?  
A)1/2              B)3/4          C)1/8        D)1/16         E)3/16    
3-Böyle bir ailenin olabilecek çocuklarında  A-proteini  ve  Rh proteinini
birlikte bulunduranların oranı nedir?
A)3/4             B)3/8          C)1/8         D)1/4          E)3/16    
4-Böyle bir ailenin gelecekte eritroblastosisfetalis durumu  ile karşılaşacak
kız çocuklarına sahip olma olasılığı nedir?
A)1/2             B)1/4          C)1/8         D)3/4          E)3/8



 




CANLILARDA KROMOZOMLAR.
 
1-Otozomlar : ( Vücut Kromozomları ) : Eşey kromozomları dışında
kalan  2n-2 formülü ile ifade edilen ve vücutla ilgili karakterleri belirleyen
genleri taşıyan kromozomlardır.Somatik hücrelerde çiftler (Homologları ile )
halinde bulunurlar.
Örnek:2n =40 olan canlılardaki otozom sayısı 2n-2 den 40–2 =38 bulunur.
Örnek: n = 8 olan canlılardaki otozom sayısı 2.8 –2 den 16–2 =14 bulunur.
NOT : Bazı canlılarda eşeyi belirleyen genler otozomlar üzerinde bulunur.
Örnek : Sirke sineğinde erkeklik karakteri , insanlarda cinsiyet
karakterlerinde olduğu gibi
 
                                                                                                   
2-Gonozomlar : ( Eşey Kromozomları ) : Üzerinde canlının cinsiyetini
belirleyen genler taşıyan  X ve Y kromozomlarına denir. Normalde  XX ve XY
olarak bulunur. Diploid hücrelerde  ( XX veya XY ) iki tane haploid hücrelerde
ise  ( X veya Y ) bir tane bulunur. XX yapısı dişilik , XY yapısı erkeklik
karakterlerinin gelişimini uyarır ancak bazı canlı türlerinde eşey farklı
mekanizmalarla oluşturulur.
     X ve Y kromozomları cinsiyetle ilgili genlerin dışında vücutla ilgili
genleride taşır. X ve Y kromozomlarının homolog olan kısımlarına karşılık
homolog olmayan kısımlarıda vardır.
     Dişilerde X,X kromozomları arasında mayoz esnasında tüm örtüşme ve
krossing over gerçekleştiği halde erkeklerde  X ve Y kromozomları mayozda
tam örtüşmez ve homolog olmayan segmentlerde krossing-over
gerçekleşmez.
 
a)Krossingover’in gerçekleşmediği örtüşen bölgelerde cinsiyetle ilgili genlerin
bulunduğu
 
b)Örtüşmeyen ve krossing overin olmayacağı bölgelerde  X ve Y
kromozomları ile taşınan ve vücutla ilgili karakterleri belirleyen genlerin
bulunduğu
 
c)Örtüşen ve krossing over görülen bölgelerde ise hem  X  hem de  Y  ile
taşınan vücutla ilgili karakterleri belirleyen genlerin bulunduğu kabul edilir.
     Yukarıda verilen bilgilerdende anlaşılacağı gibi  X  ve  Y  kromozomlarının
dağılımı eşeyi belirler ancak üzerinde taşıdıkları Vücutla ilgili karakterlerinde
varlığı nedeniyle bu karakterleri kalıtlanması eşey oluşumuna bağlıdır. Bu
olaya eşeye bağlı kalıtım denir.
 
EŞEY BELİRLENMESİ
 
Kalıtsal karakterleri belirleyen genleri ilk varlığını öne süren Mendeldir.
Daha sonra Sutton genlerin kromozomlar üzerinde yer aldığı , bir karakteri
etkileyen gen çiftinin her biri homolog  ( eş )  kromozomların belli
lokuslarında bulunduğunu ileri sürdü . Bu görüş daha sonra Kromozom
Teorisi adını aldı.
    Daha sonraki bilimsel çalışmalarda önce X kromozomu keşfedildi .pek
çok canlıda dişi karakterli faktörlerde iki X kromozomunun bir arada
bulunduğu erkeklerde ise X ve kısmen X ve Y kromozomlarına gonozom
( eşey kr.) adı verildi
     Protozooalarda genlerle belirlenen bir cinsiyet tayini yoktur. Genlerin rol
aldığı cinsiyet tayini çok hücreli organizmalara özgüdür. Cinsiyetin genlerle
belirlendiği canlılarda ise genlerin işleyişi farklı mekanizmalara dayanabilir.
Bazı canlılarda cinsiyet beslenme , ışık , yaş , stoplazmik faktörlere bağlı
olarak belirlenir. Bu mekanizmalar çoğunlukla omurgasızlar ve bitkilere
özgüdür. Ancak bazı omurgasızlar ve omurgalıların hepsinde cinsiyet
gonozomlarla taşınan genlerle belirlenir.
 
 
 Bazı Özel Eşey tayinleri
 
Cinsiyet (Eşey) belirlenmesi
a)XX-XY şeklinde eşey belirlenmesi; XX dişi, XY erkeközelliktedir.Hayvanların
çoğunda. 
 
b)ZW-ZZ şeklinde eşey belirlenmesi;ZW dişi, ZZ erkek özelliktedir.
Kuşlarda,Sürüngenlerde,Kuyruklu kurbağalarda ve bazı balıklarda böyle
belirlenir.
 
c)2n-n (Haploid- diploid )şeklinde eşey belirlenmesi;2n dişi, n erkek
özelliktedir.Arılarda eşey bu şekilde belirlenir.
 
d)Gonozom(A)/Autozom (X)  (Y kromozomu eşey belirlemede işlevsizdir.)
oranına göre eşey belirlenmesi;
X/2A=0,5  Erkek, XX/2A=1  Dişi, X/3A=0,33   Süper erkek(Kısır) 
XXX/2A=1,5    Süper dişi   XX/3A=0,67  İntersex (Dişi ve  erkek arası bireyler)
 
Örnek:Zigotta 38 kromozom sayılan bir kuş türünün dişi bireyinin genotip
yazılımı hangisidir.
A)19+X            B)36+XX          C)38+ZZ       D)36+ZW      E)36+ZZ
 
Örnek:Epitel hücresinde 16 kromozom sayılan  arı türünün erkek bireyinin
sperm hücresindeki kromozom durumu aşağıdakilerden  hangisi olabilir.
A)16+XY        B)8+X              C)16             D)15+Y             E)7+Y
 
Böceklerde:x/otozomal  2n+XX dişi     2n+X- erkek    
Y kromozomu üreme yeteneğinde etkilidir.cinsiyetin belirlenmesinde rol almaz.
 
 
Bal arılarında:  n- 2n metodu  
Haploid bireyler döllenmeden oluşur ve erkektir.Diploid bireyler döllenme sonunda oluşur dişidir.
 
 
Kuşlarda:ZW-ZZ kuralı  
 Heterozigot bireyler dişi,homozigot bireyler erkektir.
 
 
 
İnsanda: XX-XY kuralı   
Heterozigot bireyler erkek,homozigot bireyler dişidir
 
EŞEYE BAĞLI KALITIM
 Eşey kromozomlarında sadece eşey karakterleri değil vücutla ilgili bazı
karakterlerde kalıtlanır.Bu tür karakterlere eşeye bağlı kalıtım denir.
    X kromozomunun  Y kromozomuna homolog olmayan kısımlarında
kalıtlanan karakterlere  X’e bağlı karakterler denir. Örnek:Miyopi, hemofili,
kırmızı-yeşil renk körlüğü vb.
    Y kromozomunun X kromozomuna homolog olmayan kısımlarında
kalıtlanan karakterlere Y’ ye bağlı karakterler denir. Örnek:Kulak kıllılığı,
Perde parmaklılık, ıchthyosis hystrix grovior vb.
    X ve Y kromozomlarının homolog kısımlarında kalıtlanan karakterlere hem
X hemde Y’ ye bağlı karakterler denir.Örnek:Tam renk körlüğü,
Xeroderma pigmentosum vb.
Not:Bazı  otozomal karakterleri belirleyen genler bireyin cinsiyetine göre
özellik belirlemektedir.Bu tür karakterlere eşeyin etkisinde kalan karakterler
denir.  Örnek:Dazlaklık
    Morgan drosofilalar üzerinde yaptığı çalışmalarda canlının 2n= 8 olduğunu
tespit etti. Dişilerde kromozomlar çiftler halideydi. Drosofilalarda 3 çift
otozomal kromozom ve 1 çiftte cinsiyeti belirleyen kromozom vardır.
Dişilerde cinsiyeti belirleyen kromozomlar birbirine benzer bunlara X
kromozomu denmiştir. Ancak erkeklerde X e benzeyen bir kromozom  birde
benzemeyen kromozom vardı.Benzemeyen bu kromozoma Y kromozomu
denir.
                                                                                                 
    Morgan çalışmalarında beyaz gözlü mutantı gözledi.Bu karakter yabanıl
ve dominant olan kırmızı göze göre resesif bir özellikti.
    Beyaz gözlü dişilerle kımızı gözlü erkeklerin çaprazlamasında dişiye ait
olan beyaz göz karakterinin erkek döle, erkeğe ait olan kırmızı göz
karakterinin ise dişi döle geçtiğini gözledi. Bu olaya Crıs-cros kalıtım dedi.
Sonuç olarak göz rengi karakterinin X kromozomlarında kalıtlandığı ve X
kromozomunun cinsiyetle beraber bazı vücut karakterlerininde
kalıtlanmasında rol oynadığını ortaya koydu. Cinsiyeti belirleyen
kromozomlarla taşınan böyle vücutla ilgili karakterlerin kalıtımına eşeye
bağlı kalıtım denir.
 
Crıs-cros kalıtım: 
 
İnsanlarda eşeye bağlı kalıtımın genotipik çeşitleri ve bunların
fenotipik yansımaları:
a)  X’e bağlı kalıtımda:  X+ : hastalık geni taşır,    X:Normal gen taşır.
    -Hem erkeklerde hemde dişilerde görülür.
1-Dişilerde: XX=Normal dişi   XX:Taşıyıcı dişi   X+X:Hasta dişi
2-Erkeklerde:  XY:Normal erkek     X+Y :Hasta erkek
 
b)Y’ye bağlı kalıtımda: Y+:Hastalıklı gen taşır, Y:Normal gen taşır.
   -Sadece erkeklerde görülür:
   XY:Hasta erkek, XY:Normal erkek
 
c)Hem X hemde Y’ye bağlı kalıtımda: Xve YHastalık genleri taşırlar,
 X ve Y normal genler taşırlar.
   -Hem erkek hemde dişilerde görülür.
1-Dişilerde: XX=Normal dişi   XX:Taşıyıcı dişi   X+X:Hasta dişi
2- Erkeklerde:  XY:Normal erkek     X+Y+ :Hasta erkek
    X+Y:Taşıyıcı erkek   XY+:Taşıyıcı erkek
    X’e bağlı kalıtımda hastalık geni anne veya babadan alınabilir. Bu grup
genlerin erkeklerde görülme olasılığı dişilerde görülme olasılığının iki katıdır.
Erkeklerin hasta olması için taşıdıkları tek X kromozomunun hastalık genini
taşıması yeterlidir. Dişilerin ise hasta olmaları için taşıdıkları iki
romozomunda hastalık genini taşımaları gerekir.
 
Örnek:X’e bağlı haslıkla ilgili olarak populsyonda hastalıklı genin görülme
olasılığı 1/50 ise erkek ve dişilerin hasta olma olasılıkları nedir?
Yanıt: X=1/50 => Hasta erkek :X+ Y=1/50 , 
Hasta dişi: X+X+=1/50.1/50=1/2500 bulunur.
 
Örnek:X’e bağlı hastalık için populasyonda erkeklede görülme olasılığı
1/30 ıse
a)Taşıyıcı dişilerin oranı nedir?   
b)Hasta dişilerin oranı nedir?
Yanıt: a)  X’e bağlı olduğu için XhY=1/30 =>  XhX=1/30 bulunur.
           b)  XhY =1/30 => XhXh= 1/30.1/30=1/900
 
Örnek: Renk körü taşıyıcısı anne ile hasta babanın olabilecek çocuklarının
genotip ve fenotip dağılımı nedir?
 


AYRILMAMA

  Calvin drosofila genetiği üzerine yaptığı çalışmalarda mutant al gözlü

bireyler tespit etti, bu özellik resesif özellik olup X kromozomu  ile kalıtlanan

karakterdi. Al gözlü dişilerle kırmızı gözlü erkeklerin çaprazlanması

sonucunun crıs-cros kalıtıma uygun olması beklenirken dölde al gözlü

dişilere rastlanmıştır. Al gözlü dişilerin olması için mutlak anneden iki

hastalıklı geni taşıyan X kromozomunu almakla oluşacağı sonucuna

varılmıştır. Bu durum dişide gamet oluşumu sırasında X kromozomlarının

birbirinden ayrılmaması ile meydana geleceği sonucuna varılmıştır. Brıcıs

döllerin hücrelerini incelediğinde durumun varsayıldığı gibi olduğunu gördü.

     Ayrılmama:Eşey ana hücrelerinde mayoz bölünme esnasında homolog

kromozomlar birbirlerinden ayrılmayıp aynı gamete gitmeleri sonunda

kromozom durumları bakımından anormal gametler oluşur bunların homolog

çiftleri bir arada bulunurken diğerlerinde bu kromozomlar bulunmaz. Bu tip

gametler arasında gerçekleşecek döllenme sonunda anormal genotipli ve

fenotipli bireyler meydana gelir.Bu bireylerden;

Drosofilalarda:  XXY=diş            X -=erkek

İnsanlarda  :     XXY:Klinefelter(erkek)      XXX:Triple dişilik  

                       X    :Turner sendromu     XYY:Zigotu

 

     Ayrılmama olayı eşey kromozomlarında olabileceği gibi otozomal

kromozomlarda da olabilir.İnsanlarda bazı istisnalar hariç otozomlarda

görülen ayrılmama olayları sonunda oluşan gametler ya döllenemez yada

döllenme sonunda gelişemezler.Otozomlarda görülen ayrılmama sonunda

2n+1, 2n+2, 2n-1 genotipli bireyler oluşur. İnsanlarda 21.çift kromozomdan

bir fazla bulunması  2n+1=47  genotipli mongolizme(Down sendromu) neden

olur.

 

Sirke sineğinde ayrılmama:

 

İnsanlarda ayrılmama:

 

                                                                                                    

 

 

Örnek: 2n+1 genotipindeki  bir canlının meydana gelmesinde rol alan

gametler için aşağıdaki ifadelerden hangisi söylenemez.

A)Profaz-I de homolog kromozomlar sinaps yapmıştır. 

B)Bir kromozomda ayrılmama vardır.

C)Mayoz bölünme ile meydana gelmiştir.                        

D)Her iki gametin oluşumunda da ayrılmama gerçekleşmiştir.

E)Kromozom sayısı mutasyonlarına örnektir.

 

BAĞLANTI

 Canlılarda binlerce karakteri belirleyen binlerce gen vardır.Bunlar belli

sayıdaki kromozomlarda taşınır.Bir kromozom yüzlerce geni birlikte bulunur

ve yeni nesillere birlikte kalıtlanır. Aynı kromozomda taşınan bu genlere

bağlantılı genler denir.

    Bağlantılı genler (kaç tane karakter incelenirse incelensin) kalıtımda

krossing-over yoksa  homozigotlukta bir çeşit, heterozigotlukta ise iki çeşit

gamet oluşturur.

    Krossing-over görülürse krossing-over görülen karakterlerdeki

heterozigotluk değeri kadar gamet çeşitliliği görülür.



 

Örnek:AaBbDdEe Genotipinde A-b-d-E genleri arasında bağlantı varsa

oluşacak gamet çeşit sayısı ve genotıpleri nelerdir?

Yanıt:      a)Krossing-over yoksa: verilen genotipte bütün genlerin bağlı olması

bu karakterlerin bir çift homolog kromozomda taşındığını gösterir.

    Kromozomlardan birinde A-b-d-E genleri bağlantılı şekilde bulunurken

diğerinde a-B-D-e    genleri bağlantılı şekilde bulunur.

    A-b-d-E genleri homolog kromozomların biri ile bir gamete beraber

giderken, diğer a-B-D-e genleri diğer homolog kromozomla diğer gamete

birlikte giderler.

    Var olan 4 karakterde heterozigot olduğu için iki çeşit gamet meydana

gelir. (Bir tanesinin heterozigot olması yeterlidir.)

 

Genotip:                A-b-d-E

                            a-B-D-e

Mayoz:

 

Gametler:    A-b-d-E             a-B-D-e       iki çeşit gamet oluşur.

 

    Bağlantılı genlerde krossing-over a uğrama değeri veya eşey ana

hücrelerindeki değere mayoz esnasında krossing-over  la bağlantının

çözüldüğü hücre oranını verir.

 

Örnek : Eşey ana hücrelerinde görülen krossing-over değeri % 36  ise

ifadesinde  % 36  krossing-over un görüldüğü ana hücre % 64 ise

krossing-over un görülmediği ana hücre oranını verir.

     Krossing –over lı gamet oranı ise bağlantının çözülmesi ile oluşmuş

gametlerin bağlantısını çözülmüşlerin oranını verir.

 

Örnek : Krossing-over lı A-b’ nin oranı % 8 ise ifadesi

            Bağlantılı A-B ve a-b arasında vardır.. Genotip  AB   dir.

                                                                                ab

             Krossing-over gerçekleşip  gametler oluştuğunda 4 çeşit gamet meydana

gelir. Bunlar

              AB          ab           Ab        aB       

 

             Bağlantısı             Krossing-over lı

            Çözülmemiş         Bağlantısı çözülmüş

  % 8 bağlantısı çözülmüş grup içinde Ab gametinin oranını  ifade eder.

 

Örnek:  Genotipi  AaBb  olan canlıda A-B genleri bağlantılıdır. Eşey ana

hücrelerinde % 32  oranında krossing-over görüldüğüne göre A-b

gametlerinin meydana gelme oranı nedir?

Yanıt :         AB    genotipinde

                   ab                                                                      

 Krossing-over  % 68                % 32 Krossing–over                       

 geçirmeyen grup                        geçiren grup           

 

  AB (1/2)  4                        AB (1/4)  %8    

  ab   (1/2)  4                       ab  (1/4)   %8    

                                              Ab (1/4)   %8     

                                              aB  (1/4)  %8

    Bireyin oluşturduğu gametler içinde bağlantısı çözülmemiş AB ve ab

genlerini taşıyan gametler hem krossing-oversiz hemde krossing-overli grup

içinde bulunur. Bu nedenle sonuç her iki gruptaki gametlerin toplamına göre

yapılır.)

    Bireyde oluşan gametlerdeki çeşitlilik  AB  B, ab  B , Ab  %8 , aB

 %8 oranında meydana gelir.

Gametlerdeki genotipik oran: AB-ab-Ab-aB                                           

                                           5 :  5 : 1 : 1          bulunur.

 

Örnek:AaBb genotipli canlıda AB gameti %4 oranında oluşmuşsa ;

a)Krossing-over değeri nedir?

b)Ab gametinin oluşma olasılığı nedir?

c)Gametlerdeki genotipik dağılım nedir?

Yanıt: AB gametinin %4  gibi çok düşük oranda meydana gelmesi

Bağlantının A-b ve a-B genleri arasında olduğunun göstergesidir. Krossing-

overli grup içinde Bağlantısı çözülmemiş Ab ve aB gametleri ile bağlantısı

çözülmüş AB ve ab gametleri vardır.Bunların her birinin görülme olasılığı1/4

tür. Toplamları 4/4 olup toplam gametler içindeki oranı  dır.

a) Krossing-over oranı=Krossing-overli bir gamet oranı.4

                                        =%4.4= bulunur.

b)Ab bağlantısı çözülmemiş gamet hem krossing-over geçirmemiş grup

hemde krossing-over geçirmiş grup içinde bulunur. krossing-over geçirmemiş

grubun oranı =0-=„  Ab nin gruptaki değeri1/2 olduğundan oranı

B bulunur

Krossing-over geçirmiş gruptaki oranı=   grup içindeki değeri 1/4

olduğundan %4 oranında bulunur

Birlikte görülme olasılığı=B+%4=F bulunur.

 

c)  Krossing-overli                     Krossing-oversiz                          Oranı

                Ab B         +           Ab   %4  =F                      9

                aB B         +           aB   %4  =F                      9

                                                 AB  %4   =%4                       1

                                                 Ab   %4   =%4                       1 bulunur.

    

 Aynı kromozom üzerinde yer alan genler arası uzaklık fazla ise krossing-

over değeri ( bağlantının çözülmesi ) fazladır. Yakınsa azdır. Bağlı genler

arası uzaklık santimorgon olarak ifade edilir ve krossing-over da oluşma

değeridir.

 

(Örnek:  A-b bağlı genlerinin krossing-over değeri % 5 ise A ile b genleri

 arası  5  santimorgondur.)

 

Soru :   Aralarında uzaklıkları santimorgon cinsinden verilmiş genler arasında

bağlantısı en zayıf ve en güçlü olanları hangisidir?

 A     C   D       E      B       A-C  ,   C-D   ,    A-E    ,    E-B  

    2     1    2        2

 

Yanıt :   A-C = 2 sm             C-D = 1 sm             En  Zayıf   :  AE  Genleri

                                                                            

              A-E = 6 sm            E-B = 2  sm           En  Güçlü  : CD Genleridir.

 

Örnek:AaBbDdEeFfgg Genotipli bireyde  A-b-d genleri bağlantılı ise

 

Aşağıdaki üç soruyu örneğe göre çözümleyin.

 

1-Aşağıdaki gametlerden hangisi bağlantının çözüldüğünün göstergesidir.

A)AbdEFg        B)AbDEFg          C)Abdefg      D)aBDEFg     E)aBDefg

 

2-  I -MayozII                            II-Mitoz                       III-Krossing-over      

      IV-Ayrılmama                    V -Döllenme

Örnekteki canlının gametleri arasında ABdEefg genotipinde gamet

bulunduğuna göre gametlerin oluşumunda yukarıdaki olaylardan hangileri

gerçekleşmiştir.

A)I-III-IV          B)III-IV        C)I-V          D)I-III-IV       E)I-III-IV-V

 

3-AbdEFg  gametinin meydana gelme olasılığı hangisidir.(%)

A)32             B)16         C)8            D)4              E)12

 

4- AaBb genotipindeki canlıda AB gameti B oranında görülüyorsa

Krossing-over değeri nedir.

A)B           B)„       C)%8         D)2        E)

 

5- ABCD bağlı genler arasındaki uzaklık santimorgon cinsinden A-D=3,

A-C=2,A-B=7,B-C=5,B-D=4  olduğuna göre Krossing-over değeri en az

(Bağlantısı en güçlü) olan gen çifti hangisidir.

A)A-B           B)D-B         C)C-D            D)C-B          E)A-C

 

 

Soy ağacı problemlerinde dikkat edilecek kurallar

 

Otozomal Dominant Kalıtıma İlişkin Özellikler

  • Hastalık kuşak atlamaz ve dikey kalıtımlıdır.

  • Hasta kişinin ya annesi ya babası yada ikisi birden hastadır.

  • Hastalık kız ve erkeklerde aynı oranda görülür.

  • Eşlerden biri hasta (heterozigot) diğeri normalse , doğacak çocukların yarısı hasta olur.

  • Hem anne hemde baba hasta olduğu zaman (her ikisi de heterozigot) çocukların     % 75 ‘ i hasta olur.

  • Hastalık taze mutasyonla ortaya çıkmışsa  hasta kişinin anne ve babası normal olur.


      

     
















     

    Otozomal Resesif Kalıtımın Özellikleri Şunlardır

    • Kalıtım, otozomal dominant kalıtımın aksine yatay tiptedir.

    • Hasta çocuğun kardeşleri, cinsiyet farkı olmaksızın 1/ 4 olasılıkla hasta ve 3 / 4 olasılıkla sağlam olurlar.

    • Hasta çocuğun anne ve babası genellikle normal olur.

    • Akraba evlilikleri hastalık riskini arttırır.

    • Etnik farklılıklar görülür.

    • Hasta kişi normal bir kişi ile evlenirse çocuklarının hepsi normal fakat taşıyıcı olur.

    • Hasta kişi heterozigotla evlendiği zaman çocuklarını yarısı heterozigot normal, yarısı hasta olur.




     

    X Kromozomal Dominant Kalıtımın Özellikleri Şunlardır

    • Hasta erkeğin kız çocukları hasta, erkek çocukları ise normal olur.

    • Hasta kadının kız ve erkek çocuklarının yarısı hasta olur.

    • Hastalık erkekten erkeğe geçmez.

    • Hasta erkek çocuğun annesi mutlak hastadır





     

    X Kromozomal Resesif  Kalıtımın Özellikleri Şunlardır

    • Hastalık çoğunlukla erkeklerde görülür ve bunların anneleri normal fakat ilgili gen için taşıyıcıdır.

    • Hastalık babadan oğula geçmez.

    • Hasta erkek sağlam kadınla evlenirse, kız çocuklarının tümü taşıyıcı, erkek çocuklarının ise tümü sağlam olur.

    • Taşıyıcı kadın sağlam erkekle evlendiği zaman, kız çocuklarının yarısı normal yarısı taşıyıcı, erkek çocuklarının ise yarısı sağlam yarısı hasta olacaktır.

    • Hasta erkek taşıyıcı kadınla evlenecek olursa, kızlarının yarısı hasta yarısı taşıyıcı, erkeklerin ise yarısı hasta yarısı sağlam olur.

    • Hasta kız çocuğunun babası mutlak hastadır.


      Y ye bağlı kalıtım

      • Sadece erkeklerde görülür
      • Hasta babanın tüm erkek çocukları hastadır
      • Hasta çocuğun babası hastadır
      •  

              






       

ÖRNEK SOYAĞAÇLARI








 




 

Kalıtıma Giriş from Ali DAĞDELEN on Vimeo.

Kalıtım 1 from Ali DAĞDELEN on Vimeo.

Kalıtım 2 - Gamet Oluşumu from Ali DAĞDELEN on Vimeo.

Kalıtım 3 - Çaprazlamalar from Ali DAĞDELEN on Vimeo.

Kalıtım 4 - Kan Grupları http://www.etkinders.com from Ali DAĞDELEN on Vimeo.

Kalıtım - Eşeye Bağlı Kalıtım from Ali DAĞDELEN on Vimeo.

Kalıtım - Soyağacı Problemleri http://www.etkinders.com from Ali DAĞDELEN on Vimeo.

8. Sınıf Fen ve Teknoloji Kalıtım Konu Anlatım from videolar on Vimeo.

Kromozom Anormallikleri from Living Graphics on Vimeo.


HOŞGELDİNİZ


=> Sen de ücretsiz bir internet sitesi kurmak ister misin? O zaman burayı tıkla! <=
BİYOLOJİ ARŞİV SİTESİ- BİYOLOJİ ÖĞRETMENİ MURAT SARI