MEBİ 1.Kemosentez konusundaki kavramları pekiştirebilmeniz için aşağıda yer alan bilgi kartlarını inceleyiniz. Kartlardan birinde  bilimsel açıdan doğru bilgiler yer alırken diğerinde bazı hatalar bulunmaktadır. Buna göre hatalı bilgilerin yer aldığı kartı belirleyiniz ve bu karttaki yanlış ifadeleri bilimsel olarak doğru şekilde yeniden yazınız CEVAP: Hatalı bilgi kartını belirleyerek bu karttaki yanlış ifadeleri doğru ifadeler ile düzeltir. Bilgi Kartı B hatalıdır. Yanlış İfadeler *Kemosentezde ışık enerjisi kullanılır. *Kemosentez için klorofil pigmentine ihtiyaç vardır. Doğru İfadeler *Kemosentezde ışık yerine inorganik maddelerin oksidasyonundan elde edilen kimyasal enerji kullanılır. (4 PUAN) *Kemosentez yapan canlılar klorofil taşımaz ve bu nedenle ışık enerjisini soğurup ATP üretemez. ATP'yi kimyasal enerji sayesin de üretir. (4 PUAN) 2.) Hayvanlar doğada farklı besinler tüketir ve bu besinleri sindirebilmek için çeşitli adaptasyonlar geliştirmiştir. Elif'in bazı omurgalı hayvanlara ait sindirim yapıları ve beslenme biçimleriyle ilgili belirli ölçütleri dikkate alarak hazırladığı  bilgi kartı aşağıda verilmiştir. A.) Bilgi kartında yer alan omurgalı hayvanların sindirim yapılarını dikkate alarak kartta kullanılan ölçütleri belirleyiniz ve bu ölçütlere göre görseldeki omurgalıları sınıflandırınız. CEVAP: Ölçütler: 1. Diş Yapısı (3 PUAN) • Kesici dişlerin gelişmişliği • Azı (öğütücü) dişlerinin şekli • Köpek dişlerinin sivriliği 2. Mide Yapısı (1 PUAN) • Midenin bölme sayısı (tek bölmeli / 4 bölmeli) 3. Bağırsak Uzunluğu (2 PUAN) • Kısa bağırsak → hızlı sindirim • Uzun bağırsak → lifli bitkilerin daha uzun sürede parçalanması Bu ölçütlere göre verilen omurgalıların ayrıştırılması: I. Kesici ve sivri köpek dişleri gelişmiş olanlar, tek bölmeli midesi bulunanlar ve kısa bağırsağa sahip olanları ay- rıştırdığımızda, bu kriterlere uyan omurgalılar kaplan ve köpektir.  II. Öğütücü azı dişleri daha işlevsel olanlar, 4 bölmeli midesi bulunanlar ve uzun bağırsağa sahip olanları ayrıştırdığımızda, bu kriterlere uygun omurgalılar inek ve koyundur.  CEVAP Taşıma sürecinin aksaması durumunda enerji üretiminin nasıl etkilenebileceğini nedeni ile açıklayarak vücutta yürütülen metabolik olaylar üzerindeki etkisini belirtir. Taşıma; moleküllerin hücrelere ulaştırılmasıdır. Dolayısı ile taşıma olmadan hücrelere enerji hammaddesi ulaşamaz. Sürecin aksaması durumunda besinlerden elde edilen yapı taşları hücrelere ulaşamaz, biyosentez gibi yapım faaliyetleri aksar ve hücresel solunum için gerekli maddeler sağlanamaz. Bu durum ATP üretiminin azalmasına, dolayısıyla vücudun enerji düzeyinin düşmesine neden olur. Genel olarak süreçlerdeki aksama ne kadar büyükse enerji üretimindeki kayıp da o kadar belirgin olur. Vücutta enerji kullanılarak yürütülen solunum, taşıma, boşaltım, iletim, hareket, bağışıklık gibi metabolik olaylar yerine getirilemez. Bu durumun bir sonucu olarak canlı yaşamı tehlikeye girer. 4.İki öğrencinin yapmış olduğu oksijenli solunumun aşamalarını (glikoliz, pirüvatın oksidasyonu, Krebs döngüsü ve ETS)  içeren modellemeler aşağıda verilmiştir. A.)Öğrencilerin modellemelerde yapmış olduğu bilimsel hataları tespit ederek işaretleyiniz 1. öğrenci: Krebs stoplazmada değil ,mitokondride gerçekleşir. 1. öğrenci: Glikoliz mitokondride değil,stoplazmada gerçekleşir. 2. öğrenci:Prüvat asetik asit değil,asetil co-A oluşturur. 2. öğrenci.FADH değil NADH olacak B.)Bilimsel modele uygun şekilde glikoliz evresini modelleyiniz. CEVAP 4.2. TAM PUAN (10 PUAN) Oksijenli solunumun glikoliz evresine ait modellemeyi bilimsel olarak hatasız şekilde oluşturur. Modellemeyi oluştururken • 1 glikoz molekülünün aktifleştirilmesi için 2 ATP harcanması • 6 karbonlu glikoz molekülünün, 3 karbonlu 2 molekül piruvata dönüşmesi • 2 NADH + H+ ve 4 ATP sentezlenmesi olaylarını doğru belirtir. Glikoliz evresine ait örnek bir modelleme aşağıda verilmiştir. CEVAP: Amino asitlerin solunuma farklı basamaklardan katılmasının temel nedenini, “karbon atomu sayılarının farklı olması” şeklinde belirtir. Karbon atomu sayılarındaki farklılıklara bağlı olarak amino asit çeşitlerinin solunumun farklı basamaklarından (Asetil-CoA, Piruvat, Krebs Döngüsü) katıldığını doğru olarak açıklar. CEVAP: Üç besin grubu için üç benzerliği (ortak yollar: Krebs, ETS; ortak ürünler: CO2, H2O, ATP) doğru ve eksiksiz listeler. Üç besin grubu için üç farklılığı (farklı yapıtaşlarından oluşmaları, solunuma farklı basamaklardan katılmaları, azotlu  atık oluşumu) doğru ve eksiksiz listeler.  CEVAP: 6.1. Fermantasyon sürecini gözlemleyebilme amacıyla doğru malzemeleri seçerek bir deney düzeneği tasarlar. Deney ile ilgili adımları anlaşılır ve doğru belirtir. Fermantasyon sürecini incelemeye yönelik bilimsel ve basit bir deney düzeneği örneği aşağıda verilmiştir. Malzemeler: Cam şişe, ılık su, maya, toz şeker, balon, termometre. Deney Aşamaları: • İki adet cam şişe hazırlanır. • Her iki şişeye de 200 ml ılık su konur. • Birinci şişeye (kontrol grubu) yalnızca maya eklenir. • İkinci şişeye (deney grubu) maya ile birlikte 2 çay kaşığı şeker eklenir ve çözünene kadar karıştırılır. • Şişelere termometre yerleştirilerek çözeltilerin sıcaklıklarının eşit olduğundan emin olunur. • Her iki şişenin ağzına birer balon takılır. • Her iki şişe aynı sıcaklıktaki bir ortamda bekletilir. • Şişelerdeki balonlar gözlemlenir. • Belirli aralıklarla (örneğin her 10 dakikada bir) balonların şişme miktarı not edilir. 6.2. Verilen malzemeler ile tasarlamış olduğu deneyde etil alkol fermantasyonunun gerçekleşebileceğini tespit eder. Etil alkol fermantasyonu ile günlük yaşam örneklerini ilişkilendirerek fermantasyonu doğru açıklar. Örnek bilimsel deney düzeneğinde, • Birinci şişede yalnızca maya ve su kullanılmıştır. Şeker bulunmadığı için fermantasyon gerçekleşmez, karbondioksit gazı açığa çıkmaz ve balon şişmez. • İkinci şişedeki balonun şişmesi beklenir. Balonun şişmesi mayanın şekeri parçalayarak karbondioksit gazı oluşturduğunu gösterir. Bu durum fermantasyonun şekerin parçalanmasıyla gerçekleştiğini kanıtlar. Deney sonucunda, mayanın şeker varlığında fermantasyon yaparak karbondioksit gazı ürettiği görülür. Mayalar, oksijensiz ortamda şekeri etil alkol ve CO₂ gazına dönüştürerek enerji elde eder. Balonun şişmesi, fermantasyonla üretilen CO₂ gazının dışarı çıkmasıyla gerçekleşir. Fermantasyon ekmek yapımında hamurun kabarmasını sağlar. Benzer şekilde yoğurt, peynir, kefir ve turşu üretiminde de mikroorganizmalar fermantasyon yoluyla organik maddeleri parçalayarak asit veya gaz üretir. Fermantasyon hem gıdaların dayanıklılığını artırır hem de probiyotik  bakteriler sayesinde sindirim sistemine fayda sağlar. Bu nedenle fermantasyon hem enerji üretimi hem de sağlıklı  beslenme açısından önemli bir biyolojik süreçtir